Ayna Ayna Söyle Bana : Ayna Nöronları

Ayna Ayna Söyle Bana : Ayna Nöronları

Ayna Ayna Söyle Bana : Ayna Nöronları

Hiç birinin esnemesine karşılık esnediniz mi ? Çevrenizde bulunan birinin sadece gülmesi sizi hiç güldürdü mü ? Hatta tanımadığınız birinin üzüntüsünü görmek, sizi hüzünlendirdi mi ?

Hayata olan bakış açınızı, insanları değerlendirme kabiliyetinizi veya hepsinden ötesi size sizi gösteren bir hücre olsaydı ismi ne olurdu ? Cevabı bariz olan bu sorunun altına ne güzel demiş Mevlânâ…

Aynalar türlü türlüdür. Yüzünü görmek isteyen cama bakar. Özünü görmek isteyen cana bakar.

Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî

Yukarıda sorduğumuz soruların hepsiyle alakası olan, duygusal olarak sosyal yapımıza şekil veren, sadece biz insanlarda değil hayvanlarda da bulunan ve empati yapabilmemize olanak sağlayan bir yapı taşı. Ayna Nöronları…

Nedir Bu Ayna Nöronları ?

Ayna nöronlar, bir bireyin belirli bir motor eylemi, yani hareketi gerçekleştirdiğinde hem de başka bir birey tarafından gerçekleştirilen aynı veya benzer eylemi gözlemlediğinde aktif olan bir nöron sınıfıdır. Bu nöronların önemli olmasının sebebi; eylemlerimizi nasıl oluşturduğumuzu, başkalarının eylemlerini nasıl izlediğimizi ve bunları nasıl yorumladığımızı, hücresel olarak gösterilebilen bir sinir yapısı olmasındandır.

ayna nöron

Bu nöronlar ilk olarak Makak maymunlarının beyinlerindeki F5 bölümünde, inferior frontal giruslarında ve ayrıca inferior parietal lobüllerinde bulundu. Maymunların karşısına geçip onların insan davranışlarını taklit etmesi için uğraşıldı ve bu bölümlerde bazı hücreler tepki verdi.

ayba nöron

Giacomo Rizzolatti ve ekibi tarafından yıllarca süren araştırmalar sonucu keşfedilen bu (mirror neuron) Ayna nöronlar, Makakların ventral premotor kortekslerine elektrotlar yerleştirerek test edildi.

ayna nöron

Ayna Nöronlar Nerede ?

İnsanlar üzerinde yapılan çalışmada ise Roy Mukamel ve ekibi ön plana çıkmıştır. Ekip 21 insanda 1177 nöronu ayrı ayrı inceledi. Hastaların yüz ifadelerini, el kavrama eylemlerini uygularken ve gözlemlerken hücre dışı sinirsel aktiviteyi kaydettiler. Tüm bölgelerdeki yanıt veren hücrelerin çoğunluğu belirli bir eylemin yalnızca bir yönüne yanıt verirken (algılama veya yürütme), her ikisine de yanıt veren hücreler buldular.

Medial duvar (yani singulat korteks, SMA ve ön-SMA içerir.) ve Medial temporal lobuna (amigdala, hipokampüs, parahipokampalgirus ve entorinal korteks içerir.) anlam verici derecede hücre tepkisi gözlenmemiştir.

Buradan çıkarılan sonuç ise Ayna nöronların beyinde belirli bir noktada olmadığı ve beynin içinde kendine has bir ağ yapısı olduğu yönündedir.

Ekip aynı zamanda Ayna nöronların, aynı kavramı paylaşan farklı görsel uyaranlara değişmez bir şekilde yanıt verdiği de tartışılabilir olduğunu iddia ediyor. Örneğin, gülen bir yüz resmi ile “gülümseme” mimiğini ilişkilendirerek aynı cevabı veren 6 nöron tespit ettiklerini öne sürüyorlar.

Mesela şu anda bu tespit edilen 6 nöronu ateşleyerek gülümsemeyi ihmal etmeyin 🙂

Birbirimizin Aynasıyız

Hücresel kısmın oluşturduğu etkiyi bakış açımızı büyüterek bakarsak, insanlar olarak bizlerinde bu hücresel olaylar sayesinde karşımızdakinin duygu ve düşünce sistemini veya beden dilini algılamamızda Ayna nöronlar büyük rol oynarlar.

Bu konuda yapılan çalışmalardan biri olan Frans de Waal ekibi Empati kurabilme yeteneğimizin gelişmesini, kendi benliğimizin farkında olmamızla doğru oranda arttığını söylüyor.

ayna nöron

Bir başka insanla empati yaparken; ön singulat korteks, inferior frontal korteks ve insular korteksin daha aktif olduğu kanıtlanmıştır. Sahip olduğunuz gözlem ve algı yeteneğinize dayalı olarak, insular korteksinizde o kadar gelişmiş olacaktır. Bu da sizin empati yeteneğinizin diğer insanlardan daha fazla veya daha az olduğuna öncülük eder.

Ayrıca bu durum ayna nöronların sadece bir bölgede bulunmadığına dair önemli bir yönergedir.

Empati yapabilme yeteneğimizi hücresel anlamda gerçekleştirmemiz gerçekten çok şaşırtıcı bir durum. En basit örnekle masanın üstünden elmayı alıyorsunuz. Elmayı alırken sizin belirli nöronlarınız ateşleniyor. Sizden başka birinin de elmaya uzanırken sadece bu eylemi görmeniz, sizin elmayı alırken ki nöronlarınızla aynı ateşlemeyi veriyor.

Dokunma hissiyatından da bir örnek verecek olursak; Biri bize dokunduğunda, beynimizin duyusal bölgesinde bulunan somatosensör korteksteki nöron uyarılmaktadır. Aynı olayı gözlemlediğimizde de, beynimizde aynı bölge uyarılmaktadır. Dokunma ve ağrı reseptörlerimizle bize dokunulmadığının farkında olsak da, bu uyarılma karşıdaki kişiyle empati kurmamızı sağlamaktadır.

Bu gerçekten muazzam bir durum. İster acı olsun ister sevinç olsun, nöronlarımızın birbiriyle olan bağı kaçınılmaz bir gerçektir.

Nörobilimci Vilayanur Ramachandran konuyu TEDx konuşmasında şahane şekilde özetlemiştir:

İnsan aklı ile deneyimler ve bilinçlerin arasında hiçbir ayrım yoktur. Tüm insanlar ayna nöronları ile birbirine bağlıdır. Birine dokunduğumuz zaman araya giren tek şey deridir, deriyi aradan kaldırırsak dokunma hissini aklımızla deneyimleriz. Bu bağlamda, diğer insanlar ile olan aradaki bariyer yok olur. Diğer insanlardan bağımsız tek başına dünyayı gözlemleyen, insanları gözlemleyen bağımsız bir benlik yoktur. Ayna nöron sistemi insanların birbirleri ile arasındaki bariyeri yok eder. Bu soyut metaforik anlamda değil. Bunlar bizim temel sinirbilim anlayışımızdan ortaya çıkar. Gerçekte insanlar, sözcük anlamıyla nöronları ile birbirine bağlıdır.

Değerli okurlarım yazıda bana bildirilen kadarını aktarmaya çalıştım. Umarım hayatınıza ayna olmuştur 🙂 Yazıyı yazmama ilham olan Melih ve Neslihan’a, kaynak olarak yardım eden Recep’e ve editörlükte yardım eden Yaren arkadaşlarıma teşekkür ederim…

Sonsuzluk ve Ötesine…

Görüş ve önerileriniz için..


Kaynakça

R. Mukamel, et al. (2020). Single-Neuron Responses In Humans During Execution And Observation Of Actions.

E. Kohler, et al. Hearing Sounds, Understanding Actions: Action Representation In Mirror Neurons. (02 Ağustos 2002).

V.S. Ramachandran. Mirror Neurons And Imitation Learning As The Driving Force Behind “The Great Leap Forward” In Human Evolution.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4006191/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3898692/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5810456

https://evrimagaci.org/ayna-noronlar-nedir-ne-ise-yarar-2534

http://gocognitive.net/interviews/giacomo-rizzolatti-mirror-neurons

Beğen

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir