Bellek Konsolidasyonu: Kısa Süreli Belleğin Uzun Süreli Belleğe Dönüşümü

Bellek Konsolidasyonu: Kısa Süreli Belleğin Uzun Süreli Belleğe Dönüşümü

Bellek Konsolidasyonu: Kısa Süreli Belleğin Uzun Süreli Belleğe Dönüşümü

Beyin araştırmaları söz konusu olduğunda hafıza mekanizmaları çoğu zaman akla ilk gelen konu olmuştur. Çünkü bizi biz yapan en önemli şeylerden biri de anılarımız, edindiğimiz bilgiler ve deneyimlerimizdir. Ancak bunlardan yararlanmak için öncelikle öğrendiklerimizi kalıcı olarak beynimizde depolamamız gerekir. Bellek konsolidasyonu da işte tam bu noktada bu bilgileri güçlendiren ve uzun süre sonra bile kullanmamızı sağlayan süreçtir.

Daha net bir tanım yapmak gerekirse kısa süre önce edinilen bilgilerin sinirsel süreçleri aktive etmesi yoluyla zamanla yeni bellek şekillenmesi ve beyinde bu belleğin sağlamlaşması olarak da tanımlanabilir. Yani başka bir bakış açısıyla kısa süreli belleğimizin uzun süreli belleğe dönüşmesidir.

Bellek Konsolidasyonu Evreleri

Her ne kadar ilk bakışta bellek konsolidasyonu süreci birkaç saat içinde olup bitiyormuş gibi görünse de durum aslında hiç de öyle sayılmaz. Hatta konu hakkında yapılan bir çok araştırma da buna odaklanmış ancak sonuçlar bellek konsolidasyonun özellikle de insanlarda haftalar, aylar bazen yıllar alan bir süreç olduğunu göstermiş ve bu sürecin bazı evreleri olması gerektiğini öne sürmüş.

İnsanlarda ve hayvanlarda yapılan çalışmaların gösterdiğine göre hipokampüsde meydana gelen lezyonlar genellikle yakın zamanda depolanan bilgileri yani kısa süreli belleği zayıflatmış ancak eski olan anıları hatırlama yeteneğine bir etkisi olmamış. Bu da kanıtlıyor ki farklı konsolidasyon aşamaları farklı beyin sistemlerine ve  hücresel mekanizmalara dayanıyor.

Bellek konsolidasyonu evreleri bellek depolanmasında sınırlı bir rolü olan hipokampüsün bir dizi aktivitesinden sonra bazı kortex bölgelerinde devam eder.

Bellek Konsolidasyonunda Uykunun Rolü

Uykunun bellek konsolidasyonunda ki rolü

Yapılan çeşitli araştırmaların gösterdiği üzere uyumak bir çok çeşitli bilişsel fonksiyonu destekliyor. Kısa süreliği belleğimize kaydettiğimiz bilgileri sağlamlaştırmak da bu fonksiyonlardan biri. Uyku ve hafıza üzerine yapılan araştırmalar sonucu 20. yüzyılın son döneminde uykunun bellek konsolidasyonunda aktif bir rolü olduğu desteklendi.

Daha sonrasında Plihal ve Born’un kelime çiftlerinin konsolidasyonu üzerine yaptıkları araştırma gösterdi ki sadece uyumak değil uykunun belirli evreleri açık bellek konsolidasyonu için önem arz ediyor. Yaptıkları deney sonucu uykunun en derin evresi olan SWS (short-wave sleep) yani kısa dalga uykusu evresinin açık bellek konsolidasyonu için özellikle önemli olduğunu buldular. Deneyin gelişme sürecini ve detayları merak edenler için makalenin aslını kaynakçaya ekleyeceğim.

Bir çok motor becerilerimizi kazanmak için başlangıçta büyük ölçüde çaba sarf etmemiz gerekir. Ancak bu bilgiler beynimizde sağlamlaştıkça daha az bilişsel çaba gerektirir. “Bisiklete binmek gibi”. Bu cümle bizim günlük hayatımızda oldukça fazla  kullandığımız bir kalıp olmakla birlikte olayı çok net ifade eder. En başta düşe kalka binmeyi öğrendiğimiz bisiklete yıllar sonra hiç çaba göstermeden binmeye başlarız. Yaptığımız pratikler bu süreci desteklerken yapılan araştırmalar gösteriyor ki uyku sonrası da becerilerimizde ek gelişmeler meydana geliyor. Örnekler için kaynakçada yer alan Matthew P. Walker ve çalışma arkadaşlarının araştırmasını inceleyebilirsiniz.

Yani temelde diyebiliriz ki bellek konsolidasyonu için uyku temel gereksinimlerden biridir. Sağlıklı bir uyku düzeni her açıdan olduğu gibi hafızamız açısından da oldukça önem taşır.

Görüş ve önerileriniz için


Kaynakça

Roesler R., McGaugh J.L. , “Memory Consolidation”, Encyclopedia of Behavioral Neuroscience, 2010: 206-214.

Klinzing J.G., Niethard N. ve Born J., “Mechanisms of systems memory consolidation during sleep”, Nature Neuroscience 22, (2019): 1598-1610.

Plihal W, Born J.,” Effects of early and late nocturnal sleep on declarative and procedural memory”, J Cogn Neurosci 9, (1997):534–547.

Chambers A.M., “The role of sleep in cognitive processing: focusing on memory consolidation”, WIREs Cogn Sci, 2017, e1433.

Walker M.P., vd. , ” Practice with sleep makes perfect: sleep-dependent motor skill learning”, Neuron 35, (2002): 205-211.

Yararlanılan Kaynaklar

https://www.uplifers.com/uykunun-5-evresini-goz-onunde-bulundurarak-uyku-kalitenizi-artirin/

5 Beğen

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir