Canlıların Ortak Özellikleri

Canlıların Ortak Özellikleri

Canlıların Ortak Özellikleri

Tüm canlılar hücreleri ve hücrelerin de özel organizasyonu vardır. Her hücre özel bir organizasyona sahiptir. Örnek olarak her hücrede madde geçişini düzenleyen bir zar ve faaliyetleri yöneten bir DNA bulunur. Buna karşılık canlıların birçok ortak özellikleri de vardır. Öncelikle hücre tipleri ile başlayalım. İki tip hücre vardır. Bunlar prokaryot ve ökaryottur.

Prokaryot:

Basit yapılıdır, organellerden sadece ribozom bulunur. Çekirdeği yoktur. Prokaryot yapılı canlılara bakteri ve arkeler örnektir.

Ökaryot:

Gelişmiş canlılardır. Prokaryotta bulunmayan zarla çevrili organeller ve çekirdek vardır. Ökaryot yapılı canlılara bitki ve hayvanlar örnektir.

Tüm hücreler enerji elde ederek hücrenin kısımlarını oluşturmak için yeni maddelere ihtiyacı vardır.

Bu maddeler inorganik ve organik olarak ikiye ayrılır. İnorganik bileşiklerde su, asitler, bazlar, tuzlar ve mineraller bulunur. İnorganik bileşiklerde ise karbonhidratlar, proteinler, lipitler ve vitaminler bulunur. Bitkiler inorganik besinleri dışarıdan alırken hayvanlar hem inorganik hem de organik besinleri dışarıdan hazır olarak alır. Organik maddeleri kendisi üreten canlılara ototrof , dışardan alanlara ise hetotrof denir.

Besinlerin kullanımı biyokimyasal tepkimelere bağlıdır. Hücrede gerçekleşen tepkimelerin toplamına metabolizma denir. Metabolizma ikiye ayrılır bunlar anabolizma ve katabolizmadır.

Anabolizma:

Basit maddelerden karmaşık maddelerin oluşumunu sağlar. Bunun için gerekli enerji katabolik tepkimeler sonucu oluşur. Anabolik tepkimeler sonucu yeni yapılar oluşur. Bitkilerde fotosentez çok önemli bir anabolik olaydır, aynı zamanda fotosenteze CO2 özümlemesi de denir.

Katabolizma:

Besinlerin yıkılıp kimyasal bağlarındaki enerjileri açığa çıkarır. Besinlerin O2’siz ortamda yıkılarak enerji açığa çıkarmasına fermantasyon denir. Besinler yıkıldıktan sonra O2 kullanıyorsa buna solunum denir. Fermantasyon ve solunum sonucu açığa çıkan enerji ile ATP molekülü oluşur ve böylelikle vücut hareket ettirilir. İnsan uyanıkken sadece hayati fonksiyonlarını devam ettirebilmesi için gerekli enerji miktarına bağlı bazal metabolizma hızına denir.

Bazal metabolizma hızını yaş, cinsiyet ve vücut büyüklüğü etkiler kişiden kişiye değişiklik gösterir.

Canlılarda katabolik tepkimelerde oluşan atıkların hücreden ve vücuttan uzaklaştırılmasına boşaltım denir. İnsanlar terle, idrarla ve soluk vererek, bitkiler yaprak döker, terleyerek ve damlama yaparak boşaltım yapar.

Anabolik tepkimeler sonucunda oluşan yapılarla hücrenin büyümesi ve bölünmesi sağlanabilir. Tek hücreli canlılarda büyüklük artışı, çok hücreli canlılarda hücre sayısı artışı büyüme olarak adlandırılır.

Canlıda özümlemenin yadımlamadan fazla olduğu zaman büyüme gerçekleşir. İnsan yaşamı boyunca özümleme ve yadımlama hızı farkı;

Gençlerde: özümleme>yadımlama

Erginlerde: özümleme=yadımlama

Yaşlılarda: özümleme< yadımlama

Bir hücrenin canlılığını sürdürmesi için DNA molekülünün yönetimine ihtiyacı vardır. DNA’ların hepsine genom denir. Bir organizmadaki genom binlerce genden oluşur. Bazı kimyasal maddeler ve radyasyon genlerin yapısından değişiklik meydana gelebilir. Buna mutasyon denir. Mutasyonların sonucu canlıların özelliklerinde olumlu veya olumsuz olarak değişebilir.

Canlılar nesillerinin devamı için ürerler. İki tür üreme çeşidi vardır bunlar eşeyli ve eşeysiz üremedir.

Eşeysiz Üreme:

Döllenme olmadan bir canlıdan yeni canlı oluşur. Yeni oluşan canlı kendisini oluşturan ata canlı ile aynı özelliktedir.

Eşeyli Üreme:

Dişide oluşan yumurta ile erkekte olan sperm üreme hücreleri gamet adını alır.

Üreme hücrelerinin birleşmesine döllenme ve döllenme ile yeni canlı meydana gelir. Canlılar dış çevrede değişiklik olsa da iç çevresinin sabitliğini sürdürecek düzenlemeler yapar. Buna homeostazi denir.

Canlılar dış çevreden gelen ısı, nem, temas şeklinde gelen uyarılarla iç çevreden gelen hormon uyarılarını algılar ve buna çeşitli tepkiler verir.

Bir canlı türünün yaşadığı çevre koşulları değişirse yaşama ve üreme şansını arttıran yeni özellikler kazanabilir ve bu özellikler döle geçiyorsa bu özellikleri adaptasyon olarak geçmiyorsa modifikasyon olarak adlandırırız.

Bu yazımda sizlere canlıların ortak özellikleri ve birbirlerinden ayrımlarından bahsetmeye çalıştım. Umarım keyifle okumuşsunuzdur.

Nil Sinem Üstün
9.Sınıf

Görüş be önerileriniz için..

Beğen

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir