Gençlikten Yetişkinliğe Doğru Beynin Gelişimi

Gençlikten Yetişkinliğe Doğru Beynin Gelişimi

Gençlikten Yetişkinliğe Doğru Beynin Gelişimi

Beyin; kafatasının içinde beyin zarı ile örtülü, iki yarımküre biçiminde, sinir kütlesinden oluşan duyu ve bilinç merkezlerinin bulunduğu organdır. “Beyin nedir” sorusunun sözlükteki karşılığı bu cümledir.

beynin gelişimi

Beynimiz yaklaşık 1.5 kg olmakla beraber içinde 100 milyar kadar nöron içermektedir. Bu nöronların birbirleri arasında yaklaşık 100 trilyon kimyasal sinaps yaptıkları ayrıca Bu nöronal işlemlerin yaklaşık 160.000 km uzunluğunda olduğu tahmin edilmektedir. Tabii ki bunlar genel olarak herkesin bildiği veya duyduğu şeyler. Daha en baştan sıkıldığınızı hissediyorum. Bilginin en büyük düşmanı bilgisizlik değil , bildiğini zannetmektir. Gelin sizlerle bildiklerinizin ne kadar doğru olduğunu görelim. Bilmiyorsanız da  öğrenmenizi sağlayalım.

Beynin Gelişimi Nasıl Olur ?

Beyninizi büyük hayallerle doldurun ki gereksiz düşüncelere yer kalmasın.

Robin S. Sharma

Beyin ve sinir sistemi anne karnından itibaren oluşmaya başlayan ve gelişimini neredeyse en son tamamlayan sistemdir. Ayrıca sinirsel gelişim doğada hayatta kalabilmek için en önemli etkenlerden birisidir. Bu etkisinden dolayı sistemsel olarak gelişimini en son tamamlayan olması gözlemlenebilen bir etmendir.

beynin gelişimi

Bu yazı sizlere beynin yaşamsal süreçteki gelişimini ve gelişimi sırasında yaşadığı değişimler açıklanacaktır. Öncelikle insan beynindeki nöronların büyük bir kısmı doğum öncesi üretilir. Beynin biyolojik gelişiminin çoğunluğu anne karnında (fetal yaşam) oluşmaktadır. Anne karnındaki yaşamının ilk 3. haftasında ilk olarak nöro plak oluşur. Sağdaki resim oluşuma örnek olarak verilmiştir.

Miyelizasyon(Miyelin Kılıfının Oluşturulması)

Bu aşamadan sonraki sürece Miyelizasyon denir. Bu kısım nöronların miyelin kılıfla kaplanıldığı dönemi temsil eder. Miyelizasyon yaklaşık olarak 20. haftada başlar ve 2 yaşına kadar çoğu bölge yetişkinlik seviyesindeki miyelizasyona ulaşır.  Bu konun kahramanları oligodentrosit adındaki nöroglia hücreleridir ve miyelin kılıfını oluştururlar. Oligodentrositlerin miktarı doğumdan sonra 7 milyar civarındayken, 3 yaşına doğru sayıları 28 milyarı bulur. Yani ayda yaklaşık 600 milyon oligodentrosit hücresi üretilmektedir. Bu konuda özellikle Conel’in yaptığı kortikal nöron gelişimi araştırması bu nöronların birbirleri arasındaki bağlantıları (complexity of neurons),2-4 yaş arasında arttığını göstermektedir.

Aşağıda gördüğünüz resimde de görsel olarak ifade edilmiştir. Bu artışla beraber, sinaps sayısı da doğru orantılı olarak artışa geçer. Özellikle Prefrontal Korteks’te ki (davranışların bütün bileşenlerinin bağlantılarını yapan ve onları bütünleştiren, önemli duyu ve motor sistemlerinin arasındaki geri bildirim döngülerinin ve bağlantılarının yer aldığı alandır.) görme ve işitmeden sorumlu nöronların birbirleri arasındaki sinaps sayıları doğumda artışa geçerken, gençliğe doğru azaldığı gözlemlenmiştir.

beynin gelişimi

Miyelizasyon ortalama bir bireyin ergenlik çağına kadar devam eder. Genellikle erkeklerde 16-18 yaş dişilerde ise 15-17 yaş aralığına kadar sürebilir. Bu süreçten sonrası için sinirsel anlamda gelişimin durması söz konusu değildir. Ancak insanlarda gözlemlenen sinirsel gelişim ortalama 30 yaşından sonra durduğudur. Meşhur sözümüz; “Bir insan yedisinde neyse yetmişinde de odur. ” lafının bilimsel bir tutarlılığı var. Tabii şunu da unutmayalım ki bilimde her daim istisnalar olur.

Network (Sinirsel Ağ Yapılandırılması)

Miyelizasyon aşaması gelişirken aynı zamanda beynin yapısal ve fonksiyonel ağ yapıları da gelişmektedir. Bu gelişen yapılara örnek olarak “brain hub” denilen , beyindeki iletişimden ve alınan verilerin birleştirmesinden sorumlu merkezlerde (cereberal cortex’te bulunur) aynı şekilde gelişme göstermektedir. Ayrıca bu soldaki görsel “rich club phenomenon” olgusunu kanıtlar niteliktedir.

Türkçesi zengin kulüp katsayısı olan bu terimin anlamı; iyi bağlanmış düğümlerin , birbirine ne ölçüde bağlandığını ölçmek için tasarlanmış grafikler ve ağlar üzerinde bir metrik sistemdir. Bu fenomen beynin Hubs adı verilen merkezlerin , birbirleri aralarında , zaman ilerledikçe çok daha iyi bağlantı kurduğunu ortaya koymuştur. Bunun konuyla alakası nedir diye soracak olursanız şöyle cevap vermemiz gerekir. Connectome dediğimiz(beynin içerdiği tüm nöronları ve sinirsel yolları gösteren diyagram) yapı doğumdan itibaren çoğunlukla organize olmuş ve yetişkinlikte de neredeyse aynı noktalarda Hubs merkezlerinin olduğu gözlemlenmiştir. Yanı bu şu demektir ki; sahip olduğunuz sinirsel yapılar ve sinapslarının merkez noktaları , daha siz bebekken belirlenmiş durumdadır. Konu hakkında çok daha fazla detaylı bilgi bulunmaktadır. Ancak yazı kargaşasını önlemek için burada yer verilmeyecektir. İlgilenenler için aşağıya makalenin kendisini koyacağım.

beynin gelişimi

Beynin “Connectome” resmi.

“A man paint with his brain not his hands.”

-Michelangelo

Gelişme sadece ve sadece sinir hücrelerinin artması değildir. Bu konudaki en önemli faktör sinir hücrelerinin arasındaki sinaps sayısının miktarıdır. Sinir hücrelerinin sayısının artması diğer adıyla nörogenez, insanın ömrü boyunca gözlemlenebilir. Ancak tek başına yeterli olmaz. Bahsettiğimiz 30 yaşından sonra sinirsel gelişimi durduran faktör sinaps sayısıdır. Bu yaşlara kadar zihinsel pratikle veya beyin egzersizleriyle bu sinaps sayısı korunabilir veya azalabilir. Ama bu yaştan sonra artış görülmesi ender rastlanan bir durumdur.

Yaşlandıkça Beyinde Oluşan Değişiklikler

Bir kişi yaşlandıkça, beyin de dahil olmak üzere vücudun tüm bölgelerinde değişiklikler meydana gelir. Beynin bazı kısımları, özellikle öğrenme ve diğer karmaşık zihinsel aktiviteler için önemli olanlar küçülür. Bazı beyin bölgelerinde, nöronlar arasındaki sinaps sayısı azalabilir. Beyindeki kan akışı da azalabilir. Vücut bir yaralanmaya veya hastalığa cevap verdiğinde ortaya çıkan iltihaplanma artabilir. Beyindeki bu değişiklikler, sağlıklı yaşlılarda bile zihinsel işlevi etkileyebilir. Örneğin, bazı yaşlı yetişkinler karmaşık bellek veya öğrenme testlerinde gençlerin yanı sıra yapmadıklarını fark ederler. Ancak yeterince zaman verildiğinde de yapabilirler. Beynin insanlar yaşlandıkça yeni zorluklara ve görevlere uyum sağlayabilen “plastik” kaldığına dair artan kanıtlar var. Yani beyin gençlik çağında ne kadar gelişme gösterirse, ilerleyen yaşlardaki öğrenme adaptasyonu o kadar öğrenmeye açık olur.

Bazı insanların yaşlandıkça neden iyi düşündükleri, bazılarının düşünmediği açık değildir. Olası nedenlerden biri, “bilişsel rezerv”dir. Bu beynin bir kısmı bozulduğunda bile iyi çalışma becerisidir. Daha fazla eğitime sahip olanların diğerlerinden daha fazla bilişsel rezervleri olduğu görülmektedir.

Sonuç olarak bana bildirilen bilgi dahilinde sizlere aktarma çalıştım. İçeriği olabildiğince de kısa ve öz tutmaya çalışarak , sizleri okurken yormak istemedim. Umarım faydalı olmuştur. Editörlükte yardım eden Yaren ve verdiği kaynaklar dahilinde bilgileri edindiğim Recep arkadaşıma teşekkürlerimi sunarım. Takipte ve sağlıkla kalın. Sonsuzluk Ve Ötesine…

Görüş ve önerileriniz için..


Yararlanılan Kaynaklar

https://www.nia.nih.gov/health/how-aging-brain-affects-thinking

https://evrimagaci.org/sinirbilim-ve-beyin-3-sinir-sisteminin-embriyolojik-olusumu-ve-gelisimi-312

https://www.medicalparkizmir.com/saglik-kosesi/beyin-gelisimi-hakkinda-bilinmesigerekenler

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1364661313002167https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5987539/pdf/nihms970191.pdf

Kaynakça

Bhardwaj RD, et al. Neocortical neurogenesis in humans is restricted to development. Proc Natl Acad Sci U S A. 2006; 103:12564–8. [PubMed: 16901981]

Conel, JL. The Cortex of the Four-Year Child. Harvard University Press; Cambridge, Massachusetts: 1963.

Sigaard RK, Kjaer M, Pakkenberg B. Development of the Cell Population in the Brain White Matter of Young Children. Cereb Cortex. 2016; 26:89–95. [PubMed: 25122465]

Nat Rev Neurosci. 2018 Feb 16; 19(3): 123–137. doi: 10.1038/nrn.2018.1

Rubinov M, Sporns O. Complex network measures of brain connectivity: uses and interpretations. Neuroimage. 2010; 52:1059–69. [PubMed: 19819337]

Yap PT, et al. Development trends of white matter connectivity in the first years of life. PLoS One. 2011; 6:e24678. [PubMed: 21966364]

Cao M, Huang H, Peng Y, Dong Q, He Y. Toward Developmental Connectomics of the Human Brain. Front Neuroanat. 2016; 10:25. [PubMed: 27064378]

Beğen

Yapılan Yorumlar

  1. Güzel akıcı anlaşılır bir çalışma olmuş. Yorulmadan, sıkılmadan okudum emeginize sağlık.

  2. 9 ay önce

    Faydalı bir yazı olmuş. Eline, fikrine sağlık…

  3. Yasin arkadaşımı tebrik ederim. Sürükleyici, sade ve kaliteli bir içerik ortaya çıkarmış. Sonraki yazılarının gelmesini temenni ederim 🙂

  4. Bilimsel değeri olan bir makale olmuş Yasin bey, tebrik ederim. Ayrıca 7’den 70’e sözü de geleneklerle bağlantı kurmanızda ayrı güzellik katmıştır. Tebrik ederim.

  5. Gerçekten harika bir yazıydı çok etkilendim.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir