Sağlıkta Yapay Zeka

Sağlıkta Yapay Zeka

Sağlıkta Yapay Zeka

Yapay zeka (YZ), en basit anlamda makinelerin, bilgisayarların (bilgisayarlı makinelerin) düşünebilen zeki varlıklar gibi davranabilme kabiliyetine verilen addır. Günümüzde çok popüler olan yapay zeka sistemlerinin temelleri fikir olarak MÖ.300’lü yıllara Aristoteles’e; fiziki olarak çalışmalarına ise 1940’lı yıllara Alan Turing’in deneylerine dayanmaktır. Geçmişten günümüze kadar çeşitli dalgalanmalarla popülerlik gösteren yapay zeka artık bu düzenden çıkarak hızla yükselmekte ve her geçen gün popülaritesi artmaktadır.

İnsanların yaptığı devamlı, tek düze ve zaman alan işlerin başına geçerek zamanı, bedensel ve zihinsel aktiviteleri daha verimli kullanma fırsatını sunan yapay zeka, 100 yılda alınabilecek yolun neredeyse her yıl gerçekleştiği, bilginin ve icatların altın çağını yaşamamıza olanak sağlamıştır ifadesini kullanmam yanlış olmaz. Hatta bugün tıp alanında bilginin 2 katına çıkma süresi 18 ay iken 2025 yılında bu ilerleme sürecinin 72 saate kadar düşeceği öngörülmektedir.

Hayatımızın her alanında aktif olarak kullandığımız yapay zekanın sağlık sektörüyle tanışması 1970’li yıllardan sonra başlamıştır. YZ’nin sağlık alanında kullanılmasıyla beraber hastalıkların erken tespiti, teşhisi, tedavisi ve kişiye özel tedavi; tıbbi görüntüleme, ilaç geliştirme, giyilebilir teknolojiler başta olmak üzere birçok konuda ciddi gelişmeler yaşanmıştır. Doktorların ve sağlık çalışanlarının iş yüklerini azaltarak daha etkili sonuçlar elde edilmektedir. Dikkat dağınıklığı, yorgunluk vb. gibi durumlardan kaynaklanan hataların, insan beyni ve yapay zekanın birbirini tamamlamasıyla ortaya çıkan çözüm odaklı sistem sayesinde tamamen ortadan kalkacağına yakın gelecekte hepimiz şahit olacağız. Kısa sürede çok büyük ilerlemeler kat eden yapay zekanın sağlıktaki birkaç örneğine bakacak olursak:

Yapay Zeka Kullanarak Tanı ve Teşhis

Bir araştırmada 17 ülkeden toplam 58 dermatolog ve yapay zeka arasında gerçekleşmiştir. Araştırmada kötü huylu melanomların ve iyi huylu benlerin olduğu fotoğraflar gösterilerek tespitleri istenmiştir. Araştırmadaki katılımcıların yarısından fazlası uzman düzeyinde, %19’u 2-5 yıl arası deneyime sahip, geri kalan %29 ise 2 yıldan az deneyim ile yeni başlayan kişilerdi. Araştırmanın sonucuna göre, ortalama olarak, dermatologların %86.6’sının kesin teşhis doğruluğu sağlamasına karşın YZ %95 oranında doğruluk elde etmiştir.

◾️ “23andme” isimli bir girişim, bireylerden yalnızca tükürük örneklerini alarak DNA analizi yapıyor ve bu sayede gen haritalarını çıkararak gen özelliklerini, gelecekte olası hastalıklarını ortaya çıkarıyor. 

yapay zeka - 23andme

Birçok kullanıcıdan örnek alarak başarılı sonuçlar elde eden bu girişim, gelecekte kan testlerinin yerini alabilecek potansiyele sahip.

◾️ Silikon Vadisi’nde çeşitli üniversitelerin işbirliğiyle oluşturulmuş olan “Hospital on Mobile” uygulaması telefona yüklenerek kullanılan bir kişisel sağlık asistanıdır. Uygulamada şu an migren hastalarına öncelik verildiği için MigraineAI ile migrenin nedenlerini, hastanın nasıl tetiklendiğini, kişisel sebeplerini tespit ederek atak başlamadan önce uyararak, ilaç takibini yapmakta. Seçilen pilot bölgelerde denemelerine hala devam ediliyor.

yapay zeka - migraineAI

◾️ Başka bir telefon uygulaması olan FluAI, grip gibi solunum yolu rahatsızlıklarının tespitinin yapıldığı ve buna yönelik kişisel tavsiyelerin bulunduğu yapay zeka tabanlı bir girişimdir. Uygulamada kullanıcıdan gerekli bilgiler istenilerek yapay zekanın aracılığıyla gerekli prosedürler uygulanarak hastaların durumlarını tespit etmekte ve bu doğrultuda gerekenlerin yapılması için tavsiyelerde bulunmakta. FluAI, geçtiğimiz günlerde kullanıcıların hizmetine sunuldu.

yapay zeka- fluAI

Tedavide Yapay Zeka

Hastaların ileri safhalardaki hastalıklarından kurtulmaları için başvurulan ameliyatlarda da yapay zeka çok önemli bir yere sahip. YZ sayesinde ameliyat öncesi hastanın verilerinden edinilen bilgiler kullanılarak cerrahlara operasyon sırasında yol gösterilebiliyor ve kolaylık sağlanıyor. Ayrıca geçmişte gerçekleştirilmiş ameliyatları tarayarak elde ettiği sonuçlar doğrultusunda yaşayacakları sorunları minimize ederek yeni ve daha etkili cerrahi tekniklerle başarılı sonuçlar elde edilmektedir. Yapay zekâ destekli operasyonlarla ameliyat sonrası yaşanan komplikasyonların beş kat azaldığı ve hastanedeki yatış sürelerinin yüzde 21 oranında kısaldığı da kayıtlara geçmiştir.

Tıbbi Görüntüleme

İnsan vücudunda dışarıdan bakarak görülemeyen görüntüleri herhangi bir ameliyat vb. olmadan görmeyi sağlayan tıbbi görüntüleme işlemleri sayesinde elde edilmesine tıbbi görüntüleme adı verilir. Yapay zeka, bu görüntülerin sonuçlarını daha doğru sonuçların, daha kısa sürede, daha az maliyetli elde edilmesini sağlıyor; ayrıca görüntülemeyi sağlayan cihazların boyutlarının küçültülmesini ve taşınabilirliğini arttırmayı da hedeflemektedir.

◾️ San Francisco’dan çıkmış bir start-up olan Enlitic, yapay zeka teknolojilerini kullanarak özellikle radyoloji görüntülerindeki bilgileri toplar ve topladığı bilgileri analiz ederek görüntüleri tanımlar. Bu işlemleri bir radyologtan 10.000 kat daha hızlı, milisaniyelerle ölçülebilen hızlarda gerçekleştirmektedir. Yapılan bir testte, 3 radyoloji uzmanına karşı Enlitic, malign tümörleri sınıflandırmada %50 daha başarılı sonuç elde etmiştir.

yapay zeka - enlitic

İlaç Geliştirme

Bilgi toplamaktan ilacın onaylanmasına kadarki bütün adımlarda da kullanılmaya başlanan YZ ile geleneksel ilaç geliştirme yöntemlerindeki yıllar alan süreçlerin ciddi oranda azalarak daha etkili sonuçlar alındığı görülmüştür. Özellikle 2020 yılında yaşanan pandemi nedeniyle ilaç, aşı gereksiniminin aciliyeti ancak kısıtlı süreden dolayı gerçekleştirilememe ihtimaline karşın yapay zeka teknolojileri yardımıyla birçok alternatif ilacın hızlı bir şekilde piyasaya sürülmesi olanağı elde edilmiştir.

◾️ Biovista şirketi, pandemi öncesinde yapmış olduğu çalışmalarda laboratuvar koşullarında 100 günlük hayvan deneylerinden elde edilen sonuçları yapay zeka ile elde etmişlerdir. Ayrıca yapay zeka ile 10’dan fazla ilacın 17’den fazla hastalık ile ilişkilerini bulmuşlardır ve bu öngörülerin %64’ünün deneysel olarak ispatlandığını bildirmişlerdir.

◾️ Exscientia isimli Oxford temelli start-up, yalnızca YZ’yi kullanarak 12 ay gibi kısa bir süre içerisinde  obsesif kompülsif bozukluğu olan hastalar için ilaç geliştirmeyi başarmıştır.

Giyilebilir Teknolojiler

Teknoloji ile insan hayatının iç içe girmesiyle birlikte giyilebilen hatta insan vücuduna entegre edilebilen teknolojik ürünler ortaya çıkmıştır. Bu teknolojiler insan hayatını kolaylaştırır ve insan hakkındaki bilinmeyenlerin de gün yüzüne çıkmasına yardımcı olmaktadır. 

◾️ Teknolojinin gelişmesiyle birlikte yeni özellikler kazanan, insanların hayatlarını kurtarabilen akıllı saatlerden bir örnek: Apple Watch4. 5 kullanıcısının düşme sensörleri sayesinde hayatlarını kurtaran akıllı saatler, yeni serilerinde EKG modülü ekleyerek kalp krizine karşı kullanıcılarını uyaracak bir sistem geliştirmek üzere çalışmalarını yapmaktalar.

◾️ Hala çalışma aşamasında olan bir uygulamada da epilepsi hastalarına yönelik. Kişilerin beyin sinyallerini yapay zeka ve derin öğrenme ile atak geçirmeden önce analiz ederek nöbetten önce hastaların uyarılmasını sağlayacak bir düzenek. Bu sayede hastaların yaşam kalitesini arttırarak özgüvenlerini sağlamalarını amaçlamaktadır. Henüz üzerinde çalışılmasına karşın geleceğe umutla bakmayı sağlayan bu gelişme dümya genelinde neredeyse 65 milyonluk bir hasta kitlesine hitap etmekte.

◾️ Giyilebilir teknoloji denilince akla ilk gelen girişimlerden birisi hiç şüphesiz Neuralink. Bu girişimin amacı insan vücuduna yerleştirilecek olan bir çip vasıtası ile “süper beyin” kavramını hayata geçirmektir.

yapay zeka - neuralink

Sağlık sektöründe büyük fayda sağlayan yapay zeka, insanlığın sorunlarını çözmekte yardımcı olduğu gibi sağlıktaki birçok problemin de çözülmesini sağlamıştır ve umut olmaya da devam etmektedir.

Görüş ve önerileriniz için..


Kaynakça

Aydogan, Murat & Şener, Abdullah. (2020). An Artificial Intelligence Application in Health Developed on Covid-19 Documents. 75. 58-66. 10.7176/JHMN/75-08.

Uzun, T . (2020). YAPAY ZEKA VE SAĞLIK UYGULAMALARI . İzmir Katip Çelebi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi , 3 (1) , 80-92 . https://dergipark.org.tr/en/pub/ikacuiibfd/issue/54124/710604

Sağlıkta yüksek teknoloji ve YZ. (2021). https://www.sdplatform.com/Dergi/1177/Saglikta-yuksek-teknoloji-ve-yapay-zek.aspx

Computer learns to detect skin cancer more accurately than doctors. (2018). https://www.theguardian.com/society/2018/may/29/skin-cancer-computer-learns-to-detect-skin-cancer-more-accurately-than-a-doctor

DNA Genetic Testing & Analysis – 23andMe AU, DE, FR & EU. (2021). https://www.23andme.com/en-int/

Yapay Zeka ve Sağlık Bilişimi Uygulamaları | Türker Tekin Ergüzel | TEDxUskudarUniversity – YouTube

Sağlık Bilimlerinde Yapay Zeka | Türker Kılıç x Flaps Club – YouTube

‘Yapay Zeka Doktoru’ – YouTube

FluAI®. (2021). https://fluai.com/tr/

Enlitic. (2021). https://www.enlitic.com/

Yeni İlaç Geliştirme Süreci ve Onay Alma Aşamaları | Tıp Akademi. (2018). https://www.tipakademi.com/ilac-gelistirme-asamalari/

İlaç Geliştirmede Yapay Zeka Kullanımı. (2021). https://www.medikaynak.com/n/ilac-gelistirmede-yapay-zeka-kullanimi

COVID-19 tedavilerin geliştirilmesinde yapay zekanın kullanımı. (2020). https://indigodergisi.com/2020/09/covid-19-tedavi-yapay-zeka/

Apple Watch 6 bu sefer kaç hayat kurtaracak. (2020). https://abcgazetesi.com/apple-watch-6-bu-sefer-kac-hayat-kurtaracak-88644

Epilepsi Nöbetlerine Çözüm YZ – Uslu Akıllı Ev Sistemi ve Teknolojileri. https://uslusmart.com/epilepsi-nobetlerine-cozum-yapay-zeka/

2 Beğen

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir