Sir Charles Sherrington

Sir Charles Sherrington

Sir Charles Sherrington

Eğer sinirbilim alanına ilgili biriyseniz araştırmalarınız ya da okumalarınız sırasında mutlaka Charles Sherrington ismine rastlamışsınızdır. Nörofizyolog, bakretiyolog, histolog ve patolog olan Sherrington nöronların farklı fonksiyonları üzerine yaptığı keşifler sonucunda arkadaşı Edgar Adrian ile birlikte 1932 yılında Nobel Fizyoloji ve Tıp ödüllünü kazanmıştır. Nobel ödüllü bilim insanlarından biri olan Sherrington 95 yıllık yaşamı boyunca bir çok araştırmada yer almış ve dünya çapında sayısız bilim insanına örnek olmuştur. Şimdi de bu başarılı bilim insanının hayatını birlikte inceleyelim.

Yaşamının İlk Yılları ve Eğitim Hayatı

Tam adı ile Charles Scott Sherrington günümüzde Londra’nın tarihi ilçelerinden biri olan Islington’da 1857 yılında dünyaya gelmiştir. Genç yaşta babası Dr. James Norton Sherrington’ı kaybetmiştir. Sonrasında annesinin bir bilim insanı ve arkeolojist olan aynı zamanda da sanata ilgi duyan Dr. Caleb Rose ile yeniden evlenmesinin bir sonucu olarak yetiştiği ortam ve çevre onun hayatı boyunca devam eden sanat ilgisini körüklemiştir.

Sherrington eğitim hayatına 1871 yılında Ipswich’de bulunan Queen Elizabeth’s School’da başlamış ve burada geçirdiği yıllarda seyahate ve klasiklere olan ilgisini arttırmıştı. Bunların yanı sıra oldukça atletik olduğunu da kanıtlayarak futbol ve rugby oynamıştır. Eğitim hayatına tıp okuyarak devam eden Sherrington, 1876 yılında St. Thomas Hospital’da okumaya başlamıştır. 1878 yılında  Royal College of Surgens öncül sınavını bir yıl sonrada bu okulun bursluluk sınavını geçmiştir. Buradaki kısa öğrenim hayatının sonrasında ise Cambridge’de Micheal Foster’ın yanında üniversiteye bağlı olmadan fizyoloji eğitimi almış ve 1880’de burada Gonville and Caius College’e girmiştir.

Oradan oraya devam eden eğitim hayatında Sherrington’ın ilk olarak sinirbilimini girişi 1881 yılında o zaman Avrupa ‘nın genelinde oldukça popüler bir konu olan sinirlerin işlevleri üzerine yapılan çalışmaların tartışıldığı bir tıp kongresine katılmasıyla olmuştur. Sonrasında ise bu kongrede tartışma konusu olan köpek ve maymun beyinlerinin kortex bölümünün çıkarılmasının etkileri konusunu merak etmiş ve 1884 yılında bu konuda çalışma arkadaşı ile birlikte bir makale yayınlamıştır.

Akademik Hayatı ve Çalışmaları

Devam eden yıllarda anatomi ve histoloji uygulama öğretmenliği yapan Sherrington mezun oldu ve Goltz’un köpekleri konusunda kendi başına bir makale yayınladı. 1885 bir kolera salgınını incelemek için İspanya, Venedik ve Berlin’e gitti. Gelişen olaylar ile birlikte o sıralar gözetimcisi olan R. Virchow onu Robert Koch’un yanına teknik eğitim alması için gönderdi. Sherrington çalışmalarına Koch’un yanında devam etti ve akademik kariyerinde burada oldukça yol kat etti ve sonunda 1895 yılında Liverpool Üniversitesi’nde fizyoloji profesörü oldu. 1891’de daha öncesinde İspanya ziyaretinde tanışma fırsatı elde ettiği nörolog Santiago Ramon y Cajal’den de etkilenerek omurilik refleksi sorunları üzerine çalışmalar yaptı ve birkaç makale yayınladı. 1892-1897 arasında ki süreçte ise kaslardaki duyu nöronları ve deri üzerinde ki bölümlerin dağılımı konularına çalıştı ve bir kas ile ilişkili sinir liflerinden üçte birinin duyu nöronu kalanların ise motor nöron olduğunu keşfetti.

Refleksler ve omurilik-beyin arasındaki bağlantılara hız kesmeden devam eden Sherrington, 1913’de Oxford Üniversitesi’nde önemli bir konum olan Waynfleet Fizyoloji profesörü olmaya davet edildi ve 1936’da emekli olana kadar burada kaldı. Bu dönemde önemli The Integrative Action of the Nervous System (Sinir Sisteminin Bütünleyici Davranışı) gibi önemli yayınlardan bulundu.

Hayatı boyunca çalışmalarına devam eden Charles Sherrington felsefe ve sanat ile de oldukça ilgilenmiş. Hatta içinde ki filozof tarafını da susturmayan Sherrington bu yanını 1940’da yayınlanan Man on His Nature adlı kitabında göstermiştir. Hayatı boyunca birçok üniversiteden fahri doktora ünvanı alan Sherrington 1893’te Londra Kraliyet Cemiyeti Üyesi olarak seçildi. Sonrasında ise 1905’te Kraliyet Madalyası ve 1927’de Copley Madalyası ile ödüllendirildi. 1922’de İngiliz Düzeni Şövalye Büyük Haçı İmparatorluk ve 1924’te Liyakat Nişanı ona verildi. Bu başarılı bilim insanının uzun ve çalışmalar ile dolu hayatı 1952 yılında Eastbourne’de kalp yetmezliği sonucu son buldu.

Sherrington Kanunu

En basit hali ile açıklamak gerekirse Sherrington kanunu yada bir diğer adı ile karşılıklı inervasyon kanununaa göre bir kas grubu uyarılıp kasıldığında sırada bu grubun hareketine ters yönde haraket sağlayan kaslar aynı oranda gevşemelidir. Bazı kaynaklarda bu yasa Sherrington’ın ikinci yasası olarak da ele alınmaktadır. Örnek olarak kol kaslarımızdan bahsedebiliriz.

Pazımızı (biceps) sıktığımızda bu hareketi yapabilmemiz için ona bağlı olan üç başlı kasımızın (triceps) aynı oranda gevşemesi gerekir. Bu durum tam tersi koşullarda da geçerlidir. İsterseniz bu kanunu kendi kaslarınızı gözlemleyerek de test edebilirsiniz.

Sinaps Teriminin Ortaya Çıkışı

Sinir sisteminden bahsederken sıkça kullandığımız bir terim olan sinaps terimi ilk olarak Charles Sherrington ve çalışma arkadaşları tarafından ortaya atılmıştır. Yaptığı çalışmalar ve başarıları sonrasında o sıralar Cambridge Üniversitesi’nde fizyoloji profesörü olan Sir Micheal Foster kendisinden Fizyoloji Ders Kitabı’nın sinir sistemi ile ilgili olan bir bölümünü yazmasını istemiş. Sherrington bu çalışma sırasında o dönem oldukça önemli fonksiyonlarının bulunduğu anlaşılan nöronlar arası boşluğa bir isim verilmesi ihtiyacı hissetmiş ve bunun üzerine “syndesm” kelimesini önermiş. Çalışma arkadaşlarına da danıştıktan sonra Yunanca bağlamak ve kenetlenmek anlamını taşıyan “synapse” terimini kullanmaya karar vermişler.

Görüş ve önerileriniz için


Kaynakça

Gibson, W. C. (2001). Sir. Charles Sherrington. F. C. Rose içinde, Twentieth Century Neurology: The British Contribution (s. 1-7). Birleşik Krallık: Imperial College Press. https://doi.org/10.1142/9781848161665_0001

Sir Charles Sherrington – Biographical. NobelPrize.org. Nobel Media AB 2021. https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1932/sherrington/biographical/

5 Beğen

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir