Vücudun Saat Kaçı Gösteriyor?

Vücudun Saat Kaçı Gösteriyor?

Vücudun Saat Kaçı Gösteriyor?

Hepimizin içinde bir saat var ve vücudumuz bu saate göre hareket ediyor desem ne dersiniz? Muhteşem bir düzen içerisinde devam eden bu evrende elbette biz insanlar da bir düzen içerisinde yaşamımıza devam ediyoruz, farkında olsak da olmasak da. Her saniye gerçekleşen ritimler ve yansımaları aslında bize vücudumuz ile ilgili bir şeyler anlatıyor. Uykumuzun gelmesi ile yatmamız ve her gün alarm olmadan aynı saatte uyanmamız, bu durum nasıl gerçekleşiyor? Yeni yazımızda bu sorunun cevabı olan ve 2017 yılında Nobel Fizyoloji ve Tıp Ödülü almış biyolojik saat konusunu ele alacağız. Vücudun saat kaçı gösteriyor?

Biyolojik ritimler vücudumuzun hem her yerinde meydana gelen döngülere göre oluşan fiziksel, zihinsel ve davranışsal değişikliklerdir. Biyolojik ritim genel olarak sirkadiyen ritim olarak da bilinir. Bunun sebebi yaklaşık 24 saatlik döngü süreçleri içermesidir. Buna örnek olarak gün içerisinde belli saatler uyumamız ve belli saatler uyanık kalmamızı verebiliriz. Uyku saatlerinin belirlenmesi gibi diğer birçok olay biyolojik saatlerimiz aracılığı ile düzenleniyor. Ön hipotalamusta optik kiazmanın üzerinde yer alan suprakiazmatik çekirdeğin (SCN) kontrolünde çalışıyor saatimiz. SCN’de PER ve TIM genleri sirkadyen ritminin oluşturulmasında görevli. Aynı zamanda Prof. Dr. Aziz Sancar’ın keşfettiği CRY geni de biyolojik saatten sorumludur.

Biyolojik ritim örneği olarak verdiğimiz uyku-uyanıklık döngüsü, melatonin hormonunun gece epifiz bezinden üretilmesi ile başlar. Retina yetersiz ışığı algılar ve melatonin seviyesi artar. Günün ışıkları ile melatonin seviyesi de azalır. Böylece uyanmış oluruz. Bunun dışında beslenme aktivitesi, vücut ısısının kontrolü, hormon salınımı, vb. olayları biyolojik ritim etkileyebilir.

Zeitgeber Nedir?

Suprakiazmatik çekirdekte biyolojik ritmi sıfırlayan uyaranlardır. Bu sıfırlama, yeni döngülerin başlaması için gereklidir. Işık örneğin, en önemli zeitgeberlerden biridir. Ayrıca jet-lag ve gece mesaisi olan iş hayatı da zeitgeberlere örnek olarak verilebilir.

Biyolojik saatin Düzensiz ise…

Northwestern’ de nörobiyoloji profesörü olan Ravi Allada’nın dediği gibi iç saatimizde oluşan aksamalar bizi bir dizi hastalığa yatkın hale getirebilir. Biyolojik ritimlerin anormal (düzensiz) çalışması sonucunda uyku bozuklukları, obezite, diyabet, bipolar bozukluk gibi rahatsızlıklar görülebilir.

Biyolojik saati ölçebilir miyiz?

Northwestern Üniversitesi’ndeki bilim insanları, gen ekspresyonundan sirkadiyen zamanı saptayabilen bir algoritma geliştirdiler. TimeSignature testi olarak bilinen bu algoritmanın doğru olabilmesi için hastadan zaman içerisinde düzenli aralıklarla en az iki kan alımı yapılması yeterlidir.

Biyolojik saat için yeni bir alan, “kronobiyoloji”

Biyolojik saatin keşfi ile birlikte biyolojik ritmi inceleyen yeni bir bilim dalı oluşmaya başladı, kronobiyoloji. Bu alan, biyolojik ritmi inceleyerek yeni nesil tedaviler üzerine çalışılıyor. Prof. Dr. Aziz Sancar bu alana ciddi katkılar sunmuştur. Sancar’ın 2015’te Nobel Kimya Ödülü aldığı DNA hasar çalışmalarını biyolojik saat çalışmalarıyla birleştirerek özellikle kanser oluşumundaki etkisini inceledi. Doç. Dr. Nuri Öztürk ile birlikte yaptığı çalışmalarda P53 geninin neden olduğu kanser türlerinde, 6 ay sonra ölen farelerin CRY genlerini mutasyona uğrattılar. Çalışma sonucunda CRY genleri mutasyona uğramış kanserli farelerin ömürlerinin 1,5 katına çıktığını tespit ettiler.

Aziz Sancar ayrıca kronoterapi çalışmaları da gerçekleştirdi. Kronoterapi, tedavinin hastalara biyolojik saati baz alınarak uygulanmasıdır. Bu çalışmalar Dr. Phyllis Zee’nin dediği gibi kişiselleştirilmiş tıbbın ayrılmaz bir parçasıdır.

Her an gelişen teknoloji ile hayatımız kolaylaşıyor evet, aynı zamanda kendimizi öğrenme fırsatı da buluyoruz. Vücudumuzdan gelen sese kulak verelim ve saatimizi kaçırmayalım.

Görüş ve önerileriniz için


Kaynakça

  • Huang, R.-C. (2018). The discoveries of molecular mechanisms for the circadian rhythm: The 2017 Nobel Prize in Physiology or Medicine. Biomedical Journal, 41(1), 5–8.
  • Klarsfeld, A., Birman, S., & Rouyer, F. (2018). L’horloge circadienne à l’heure Nobel. Médecine/sciences, 34(5), 480–484.
  • Aydemir, M., 2011. Biyolojik Saat Nedir? Sirkadyen Ritm Nasıl Çalışır?. [Çevrimiçi]
    Available at: https://evrimagaci.org/biyolojik-saat-nedir-sirkadyen-ritm-nasil-calisir-51
  • Kavaklı, H., 2020. Biyolojik Saat ve Yaşlanma. [Çevrimiçi]
    Available at: https://kurious.ku.edu.tr/haberler/biyolojik-saat-ve-yaslanma/
  • NIH, 2020. Circadian Rhythms. [Çevrimiçi]
    Available at: https://www.nigms.nih.gov/education/fact-sheets/Pages/circadian-rhythms.aspx
  • Paul, M., 2018. What time is it in your body?. [Çevrimiçi]
    Available at: https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-09/nu-wti090618.php
  • Uludağ, D., 2017. Biyolojik Ritim: vücudumuzun orkestra şefi. [Çevrimiçi]
    Available at: https://sinirbilim.org/biyolojik-ritim/
2 Beğen

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir